Index -> Ruh ->

SHTATĖ DITĖT DHE SHTATĖ QIEJT E NAMAZIT (1)

Njeriu nuk mund të ndahet nga hija e vet ashtu siç nuk mund të ndahet as nga fati i tij. Ai është i detyruar të ekzistojë dhe rrugëtimi i tij në ekzistencë fillon pa dijen e tij. Sidoqoftë, ai është më i dijshmi në botën të cilën nuk e ka zgjedhur, por në të cilën është më i zgjedhuri. Ai ushqehet në mitër, pa e ditur se ushqimet vijnë nga bota në të cilën do të jetojë. Jeta e tij në këtë botë, zë fill me dy veçori: oreksin dhe irritimin. Mësohet të pijë qumësht dhe pastaj nuk dëshiron të heq dorë nga ky veprim edhe kur mund të ushqehet me gjëra të tjera. Njëlloj mësohet edhe me botëkuptimin e jetës që merr nga prindërit dhe njerëzit që e rrethojnë, ndërkaq, besimi që ka ndaj këtij botëkuptimi mund të shembëllehet me urtësinë për zogun e robëruar që nuk di për ujë tjetër, veç ujit që është mësuar ta pijë brenda kafazit. Në moshën shtatëvjeçare, tek qenia e tij ende e njomë, shfaqet më qartësisht të konceptuarit për kohën: për të shkuarën, të tashmen dhe të ardhmen. Pikërisht, kjo është edhe koha kur zë fill formimi i ideve ndaj gjërave të përceptuara. Ashtu siç udhëton gjaku në damarët e tij për ta mbajtur gjallë trupin, edhe imagjinata e tij udhëton drejt gjetjes së përgjigjeve për ekzistencën. Nuk mund të jetojë pa pse-të dhe nuk mund të jetë gjithnjë i kënaqur me sepse-të. Por, a do të kishte jetë njerëzore nëse shpirtrat nuk do të trazoheshnin mes pse-ve dhe sepse-ve? A do ta meritonim emrin njeri nëse do të na mungonte kureshtja për të pyetur dhe a do të ekzistonin pyetjet sikur të mos ishin përgjigjet?!
Frymojmë brenda kohës e hapësirës dhe kemi shtatë ditë të javës me të cilat orientohemi dhe planifikojmë orarin e jetës sonë. U lindëm në njërën nga këto shtatë ditë dhe do të vdesim në njërën prej tyre. Madje, mund të ndahemi nga kjo botë pa e ditur kurrë kuptimin e emrave të këtyre ditëve që i jetuam dhe i kujtuam, qoftë për ndjesitë tona të ëmbëla apo të hidhura. Por, nëse njeriu gjakon për të vërtetën, zemrohet për të, qanë dhe qesh e ndonjëherë edhe gënjen për të, atëherë a do t’ia vlente të mos e dinte, të paktën kuptimin sipërfaqësor, të ditëve që përbëjnë vetë jetën e tij në tokë?!
Në kalendarin perëndimor java fillon nga e hëna. Ajo emërtohet sipas Hënës. Pastaj e marta sipas Marsit, e mërkura sipas Merkurit, e enjtja sipas Jupiterit, e premtja sipas Venusit, e shtuna sipas Saturnit dhe e diela sipas Diellit. Në gjuhet e folura në Perëndim, etimologjia e këtyre emrave gjithnjë kthehet tek e njëjta prejardhje – tek yjet planetarë. Dielli përbën qendrën dhe planetet tjera sillen rreth tij, simbolikë kjo me të cilën në Tokë paraqitet mësuesi (prijësi shpirtëror) i rrethuar nga nxënësit të cilët ndriçohen nga dituria e tij, duke u harmonizuar kështu kozmologjikisht me rendin apo sistemin universal.
Në kalendarin islam java fillon nga e diela. Ajo emërtohet El Ehad (يَوْمُ الأَحَدْ) që domethënë i pari. Pataj e hëna, El Ithnejni (يَوْمُ الإِثْنَيْنْ) – i dyti; e marta, Eth-thulathau (يَوْمُ الثُّلاَثَاءْ) – i treti; e mërkura, El-erbiau (يَوْمُ الأَرْبِعَاءْ) – i katërti; e enjtja, El-hamisu (يَوْمُ الْخَمِيْسْ) – i pesti; e premtja, El-xhumatu (يَوْمُ الْجُمْعَة) – përbashkuesi dhe e shtuna, Es-sebtu (يَوْمُ السَّبْتْ) – ndërprerësi.
Ehad (e diela) apo “i pari” na e kujton njërin nga Emrat e Bukur të Krijuesit të ditëve. Allahu është I PARI, dhe gjithashtu edhe dita e parë vjen nga i njëjti Burim. E hëna është dita e ardhjes në jetën tokësore e Profetit të Fundit a.s. dhe quhet “e dyta” duke na kujtuar kështu se mbas dëshmisë së parë La ilahe ila-Allah, vjen dëshmia e dytë Muhamedun ResulAllah dhe në këtë ditë parapëlqehet të agjërohet. Pastaj java vazhdon të përmbushet me të tretën (të marten), të katërtën (të mërkurën) të pestën (të enjten e cila gjithashtu është e parapëlqyer për agjërim) deri tek përbashkuesi (e premta), dita në të cilën, sipas burimeve tradicionale, është përbashkuar krijimtaria e Ademit si qenie tredimensionale: trup, mendje dhe frymë. Si rrjedhojë, në këtë ditë bashkohen edhe besimtarët për t’u falur bashkërisht dhe fjala xhami derivohet nga e njëjta rrënjë e fjalës nga e cila vjen Dita e Xhuma, dita në të cilën poashtu do të bashkohet njerëzimi në Gjyqin e Fundit (Ditën e Gjykimit). Ndërprerësi (e shtuna), na jep simbolikën e ndërprerjes apo përfundimit të krijimit të qiejve dhe tokës, duke u bërë kështu dita përmbyllëse e javës. Me gjithë dallimet në emërtime dhe kuptime, ditët e javës, si në lindje ashtu edhe në perëndim, takohen domosdoshmërisht te Ai “që krijoi qiejt dhe Tokën për gjashtë ditë e pastaj u ngrit mbi Fronin hyjnor (që mbisundon gjithësinë). Ai me errësirën e natës e mbulon ditën, e cila e ndjek atë; Dielli, Hëna dhe yjet i përulen urdhrit të Tij.”(7/54). Derisa në perëndim përdoren emërtimet e ditëve që janë bazuar kryesisht në krijimtarinë fizike, si trupat qiellor apo yjet, në fjalorin tradicional islam këto emërtime tejkalojnë fiziken duke u ofruar shpirtrave kureshtarë shtigje për t’u lidhur metafizikisht me Realitetin Universal, nëpërmjet ritualit të përditshëm të namazit (fjalë e prejardhur nga gjuhët indo-iraniane që ka kuptimin e përuljes) apo siç quhet në Kuran, salatit (salah - صلاة). Vetë fjala salat, me të cilën është emërtuar lutja, derivohet nga fjala rrënjë silah (uasale, saleue) që domethënë lidhje.
Namazi, rekomandohet të fillohet nga mosha shtatë vjeçare, numër ky që paraqet një harmoni kozmologjike si: shtatë qiejt, shtatë ditët e javës që përsëriten, shtatë tingujt (notat) bazë (tingulli i tetë përsëritet sepse çdo gjë i kthehet Burimit të Vet), shtatë dyert e skëterres, shtatë ajetet e Kuranit pa të cilat nuk mund të kryhet falja si dhe shtatë pjesët e trupit të përbëra nga eshtërat (balli, dy duart, dy gjunjët dhe dy këmbët) me të cilat realizohet përulja (sexhdeja), duke iu afruar Atij që është më afër se damari i qafës sonë. (50/16)
Abdesi, çelësi i namazit, (larja rituale), në perspektivën e përshpirtshmërisë është shfaqur si akti më i shenjtë i pastrimit, jo thjesht i larjes së gjymtyrëve trupore, por mbi të gjitha pastrim nga harresa, rikujtim i përditshëm ndaj vetes sonë për të mos jetuar si harrestarë të shkujdesur në botën që me apo pa dëshirë, do t’i themi lamtumirë. Duke filluar me larjen e duarve, së pari të djathtës e pastaj të majtës, shfaqet edhe mendimi se uji është gjallëria e çdo gjëje dhe gjithashtu edhe ideja tjetër se me duart që i lajmë nuk do t’i prekim gjërat e ndaluara, nuk do ta lëndojmë askë me to, do të japim lëmoshë me to, do t’i ndihmojmë të tjerët me to dhe do të gjejmë kohë që me to t’i përkdhelim ato koka që fati i ka privuar nga ledhatimet prindërore. Pas duarve, shpëlahet goja, veprim ky që na kujton se njeriu me këtë organ kryen funksion të dyfishtë: ushqehet dhe flet, veçori kjo që e dallon nga shtazët të cilat me gojët e tyre ushqehen por nuk flasin edhe pse nuk u mungon zëri. Gjatë shpëlarjes së gojës, shfaqet edhe mendimi se nëpërmjet saj do ta themi vetëm të vërtetën dhe nuk do ta përgojojmë e thumbojmë asnjë zemër që gjallon në ekzistencë. Pastaj, shpëlahet hunda që (për dallim nga shtazët) tek njeriu është formësuar në atë mënyrë që të ketë mundësi lehtësisht të përulet, ta ulë pjesën më të lartë – ballin, në pozitën më të poshtme, (pa anashkaluar edhe mendimin për rëndësinë e shqisës së të nuhaturit). Më pas, lahet fytyra që përfshin sytë dhe ky veprim shoqërohet me mendimin se me ta nuk do të shikojmë drejt të ndaluarës por do të sodisim krijimtarinë e Atij që na bëri të shohim nëpërmjet Dritës së Tij. Për herë të dytë i lajmë duart, por, për dallim nga hera e parë, i lajmë me gjithë brryla, kështu, duart janë gjymtyrët që u ka takuar të lahen më shumë se sa tjerat gjatë abdesit ngaqë për shkak të ekzistencës së duarve, njeriu nuk e meriton emrin katërkëmbësh. Rrjedhimisht, nuk i takon as botëkuptimi i katërkëmbëshve, të cilët pothuajse çdo herë janë të zënë me kokën poshtë duke kërkuar ushqim në tokë, pa pasur kohë të vështrojnë qiellin e aq më pak të luten për shi, siç bën dykëmbëshi – njeriu, duke drejtuar dy duart kah qielli. Më tej, abdesi vazhdon me prekjen ledhatuese të pjesës së sipërme të kokës, duke përfshirë edhe ballin, apo siç e quajmë me gjuhën e shkencës së sotme, lobin frontal, (pjesë kjo e rëndësisë më të veçantë për jetën). Më pas, me gishtrinjtë tregues lahen veshët duke na sjell në mendje të dëgjuarit dhe rëndësinë e kësaj shqise pa të cilën as të folurit nuk është i realizueshëm. Derisa sytë kanë kapakë për tu mbyllur natyrshëm, si kur jemi zgjuar ashtu edhe kur flemë gjumë, veshët janë krijuar pa kapakë dhe mund të mbyllen në raste të caktuara kur nuk duam të dëgjojmë. Madje, kur gjumi na ndërpret kontaktin me botën objektive, nëpërmjet veshëve kemi mundësi që herë-herë të pranojmë informacione të cilat regjistrohen dhe sadopak na mbajnë të lidhur me realitetin e jashtëm. Në aspektin moral, me larjen e veshëve kujtojmë edhe zotimin për të dëgjuar fjalët e dobishme dhe për t’u larguar nga të kotat. Riti i abdesit përfundon me larjen e këmbëve duke dëshmuar se me to nuk do të ecim në drejtim të të ndaluarës dhe gabuarës, por do të shtegtojmë drejt punëve të mira për dobinë e gjithmbarshme. Në mungesë të ujit, mund të marrim tejmum, domethënë, të fërkojmë gjymtyrët me dhé të pastër dhe kjo vlenë derisa nuk gjejmë ujë, njëlloj siç ia vlen të merret dije nga një prijës (mësues) më pak i ditur, deri sa të takojmë një tjetër më të ditur.
Akti i parë i namazit është të qëndruarit vertikalisht, duke na e kujtuar se njeriu për dallim nga gjallesat e tjera, është e vetmja qenie që gëzon pozitën e mirëfilltë vertikale në natyrë. Ky pozicion i ngjan elifit, shkronjës A të Kuranit me të cilën niset Emri i Allahut. Rrjedhimish, me A niset edhe emri i njeriut të parë Ademit, si dhe alfabetet e pasardhësve të tij që përbëjnë mozaikun qendror të ekzistencës së kësobotshme. Adem domethënë mosqenie sepse ekzistenca kishte kaluar një kohë kur njeriu nuk ishte qenie e denjë për t’u përmendur (76:1) dhe u krijua nga hiçi (apo me gjuhën e filozofisë nga ex nihilo). Në Shpalljen e Fundit, njeriu është quajtur insan, fjalë e prejardhur kjo nga folja arabe nisjan që domethënë harresë sepse Ademi harroi (nesije) besëlidhjen që bëri me Krijuesin (20:115) dhe si pasojë e kësaj u shfaq jeta e tij e kësobotshme e emërtuar dunja, ndërkaq dunja vjen nga folja arabe dena që do të thotë rënie (me ra poshtë, të biesh në më të poshtmen).
Njeriut iu dha mundësia për të rënë, dhe gjithashtu, edhe për t’u ngritur sërish, vërtetësi kjo që e shtyu një të urtë të pohojë se fundi i diturisë është kur njeriu arrinë aty ku qe në fillim. Me dunja nuk nënkuptohet medeomos planeti i quajtur Tokë, por jeta e njerëzve që nuk janë ende në dijeni se tek ata manifestohen emrat hyjnorë. Trupi gjithmonë gjallon në të tashmen, ndërkaq mendja bredh herë në të shkuarën, herë në të ardhmen. Me thënien “Allahu Ekber” (thënie me të cilën fillon namazi), njeriu dëshmon se Allahu është i Madhërishmi, i Lartësuari dhe nuk ka nevojë për namazin e njeriut, por njeriu ka nevojë që mendjen e tij ta kthejë këtu dhe tani, në kohën e tashme në të cilën gjendet trupi dhe me krejt qenien e tij të kontemplojë për Atë që ia mësoi njeriut të gjithë Emrat, në mënyrë që qenia prej uji e dheu ta meritojë emrin “mëkëmbës i Allahut në tokë”. Këtu fillon edhe ngritja e njeriut dhe udhëtimi i tij në nivelet e ekzistences, duke përjetuar rrafshe më të larta të realitetit. Profetit të Bekuar a.s. namazi i është dhuruar Natën e Miraxhit (nata e udhëtimit të tij a.s. në qiej, fizikisht dhe shpirtërisht por që nuk nënkupton ngritjen në hapësirat astronomike që gjurmohen nga astronomia moderne) prandaj, ai u kthye në jetën tokësore me thënien: “Namazi është Miraxhi i besimtarit”. Besimtarët, në pamundësi për të udhëtuar fizikisht, në mënyrën siç udhëtoi Profeti a.s., nëpërmjet namazit udhëtojnë shpirtërisht drejt kërkimit të fryteve të Pemës së Kufirit të Fundit, shkallë kjo në të cilën kishte arritur zemra profetike e gatuar për dashuri dhe dije, madje përtej kësaj, afërsinë me të Parin dhe të Fundin “sa largësia midis dy harqeve ose edhe më afër”(53/9).
Secila ditë e javës ndërlidhet natyrshëm me trupin, mendjen dhe shpirtin e njeriut duke shaktuar gjendje të ndryshme tek qenia e tij. Lindja e diellit na jep ndjesinë e një fillimi kurse perëndimi i tij, ndjesinë e një fundi. Njeriu asnjë ditë nuk e përjeton njëlloj. Ashtu siç ndikojnë shfaqjet fizike si klima apo moti i një dite, edhe shfaqjet metafizike të përditshme, bëjnë që ai të mos e jetojë një gjendje konstante gjatë tërë jetës. Ashtu si çdo vit që formon një rreth në trungun e një lisi për të treguar vjetërsinë e tij, edhe ditët lënë gjurmë tek qenia njerëzore e cila për dallim nga lisi, (edhe pse nuk jeton mbi dhé sa një lis), ka vullnetin të mendojë për ditët që nuk i sjell vetë në botë, por që mund të përfitojë nga to. Namazi luan rolin e ekuilibrit trupor, mendor dhe shpirtëror në raport me jetën dhe botën. Vlera e tij kushtëzohet nga e jashtmja: intervali i caktuar kohor për t’u falur, si dhe nga e brendshmja: përqëndrimi i njeriut në kontemplim për Pafundësinë. Bashkimi i energjive të jashtme me ato të brendshmet e bën njeriun gjallesën më të fuqishme në tokë, sepse është pikërisht njeriu ai që mund ta shfrytëzojë këtë energji por edhe ta shpërfillë fare. Çdo rekat hyrës i namazit të përditshëm përbëhet nga shtatë lëvizje, (ngritja e duarve deri mbi supe, përkulja duke vendosur duart në gjunj, ngritja e sërishme në pozitën vertikale, përulja me ballë, ngritja nga përulja e parë, përulja e dytë dhe ngritja nga përulja e dytë). Kur këto lëvizje të jenë manifestuar dy herë, pason qëndrimi ulur i cili përfshin lëvizjen e gishtit tregues, akti i dëshmisë që mohon ilahen dhe pohon ALLAHUN, gjë që përbën fundamentin e jetës së personit që i është dorëzuar Vullnetit të Atij. Kjo dëshmi vjen mbas përuljes dhe me uljen e kokës në pjesën më të poshtme manifestohet akti më i lartë i afërsisë me Atë që këtë veprim në Kuran e ka quajtur sexhde (sexhde - ُسجدة‎, suxhud سُجود‎,), prejardhja e së cilës vjen nga sexhada e që do të thotë pëlqim, dakordim, pranim i diçkaje që është e vërtetë (me ra në ujdi, të dakordohesh). E njëjta fjalë përdoret edhe për krijesat e tjera si Dielli, Hëna dhe yjet të cilat bëjnë sexhde në vazhdimësi duke kryer funksionet brenda ligjit të caktuar. E kundërta e fjalës sexhde është fjala ebaa që do të thotë mospranim, refuzim i diçkaje që është e vërtetë dhe e cila është përdorur për djallin kur nuk pranoi të bënte sexhde për Ademin, do të thotë, refuzoi urdhërin hyjnor dhe u quajt shejtan, fjalë kjo e ardhur nga folja shetane që domethënë largim (me u largue) sepse ai u largua nga e Vërteta. E vërteta nuk është prodhim njerëzor por duhet të kërkohet te njeriu sepse njeriu frymon për të vërtetën. Secili njeri merret me të vërtetën, madje edhe mohimi i një të vërtete nga një gënjeshtar është marrje me të vërtetën sepse gënjeshtra ekziston mu për shkak të së vërtetës, gjë të cilën e paraqet simbolikisht i urti që thotë se në një treg ku qarkullojnë monedha të falsifikuara, medeomos që më herët kanë qarkulluar monedha origjinale. Secili e arsyeton idenë e vet, e mbron atë qetësisht apo duke polemizuar, lufton, jeton apo vdes për të vërtetën që e njeh ose mendon se e njeh. Ateisti përpiqet për të vërtetën e tij duke e mohuar teon e tij, ekzistencialisti duke jetuar si i hedhur në botë, agnostiku duke shpallur për njohje mosnjohjen, ndërkaq, ata që besojnë të fshehtën, duke i nisur dhe mbaruar me namaz ditët e jetës së tyre. Dy lëvizjet e fundit në namaz janë kthimi i kokës së pari djathtas, e pastaj mbarimin e shënon kthimi i kokës majtas ku gjendet edhe zemra fizike e qenies që ka ekskluzivitetin të mendojë. Me këtë akt dëshirohet paqja, apo siç quhet në Kuran, selami për krejt ekzistencën sepse kjo fjalë është përdorur për Tokën, qiejt dhe çdo gjë mes tyre e nga kjo fjalë vjen edhe fjala islam dhe musliman. Njeriu është mikrokozmos që dorëzohet për të gjetur paqen në makrokozmos, prandaj, nëpërmjet aktit të namazit arrinë tek njohja e Emrave të Atij që i thotë: “Sikur këtë Kuran t’ia shpallnim ndonjë mali, ti do ta shihje atë (mal) të përulur dhe të copëtuar nga frika e Allahut. Shembuj të tillë Ne ua japim njerëzve, që ata të meditojnë.” (59/21).


(vijon)
Fatmir Muja
www.fatmirmuja.com

 
 

Powered by: Mevlana Art

© fatmirmuja.com